Op de Landelijke Bijeenkomst van de NLLGG op zaterdag 9 mei in Utrecht verzorgde Cor Nouws een presentatie over de historie en de actuele ontwikkelingen van LibreOffice en Collabora Office. Van beide applicaties liet hij enkele bijbehorende website pagina’s zien. Maar verder was het vooral een in opzet interactieve dialoog na een inleidend stukje historie verteld door Cor. Er is dus geen dia-presentatie van deze presentatie. In dit artikel wordt geprobeerd een verslag van deze sessie te geven. En welke take-home messages nu (we schrijven mei 2026) even handig zijn om te weten en om weer helemaal actueel op de hoogte te zijn. (wil je direct door naar de take home messages voor nu, dan sla je het onderstaande stuk over de historie, dat daarvoor als achtergrond dient, over)
Een stuk historie vooraf
Cor Nouws zelf was betrokken bij de oprichting van de in Duitsland gevestigde stichting The Document Foundation (TDF) en leidt al jaren een eigen onderneming (Nou&Off) waarmee hij zakelijke gebruikers helpt over te stappen naar een open source office werkomgeving. Cor begon aanvankelijk als één van de vele bijdragers in de OpenOffice.org gemeenschap. Nadat LibreOffice werd opgezet, waarmee een groot deel van de gemeenschap zich vrijmaakte van Openoffice.org richtte hij zijn activiteiten op LibreOffice. Zijn focus lag daarbij op bijdragen aan marketing en Q&A (Vraag en Antwoord), kort samengevat de boodschap breder en wijder proberen te verkondigen en uit te dragen. Hetgeen naadloos aansluit bij zijn eigen onderneming.
Heel veel personen droegen vervolgens bij aan de verdere ontwikkeling van LibreOffice (terwijl het project Openoffice.org na overname gaandeweg toch een beetje stilgevallen is). Het Duitse SuSE leverde o.a. een aantal betaalde krachten die veel tijd en energie in de verdere ontwikkeling van LibreOffice staken.
Uiteindelijk kwam de vraag bovendrijven hoe deze betaalde krachten zonder wie de ontwikkeling van zo’n groot pakket eigenlijk niet te doen is- op de langere termijn gefinancierd zouden moeten worden. Hier werd een model voor bedacht, maar is tevens een stuk politiek en een stammenstrijd aan ontsproten die aan de basis ligt van een forse publiekelijke clash die momenteel de actualiteit (ont)sieren.
Er werd gekozen voor een soort hybride model waarbij het kern LibreOffice pakket als altijd gratis beschikbaar bleef voor installatie door individuele eindgebruikers. Maar daarnaast een zakelijk ondersteunde betaalde versie, op basis van dezelfde open-source software. De meeste van de oorspronkelijke SuSE betaalde krachten waren inmiddels werknemer geworden van het door één van hen opgerichte Collabora. Collabora richtte zich met een Online versie op samenwerking in the cloud (als alternatief voor bv Google Docs en later ook Microsoft 365) en op LTS Long Term Support van Collabora Office op de desktop (de standaard LibreOffice). Voor de zakelijke gebruikers van de desktop versie, dus de betalende klanten, worden tevens snellere bigfixes of nieuwe features opgeleverd dan via LibreOffice.
Hiermee konden door de zakelijke klanten inkomsten gegenereerd worden. Daarmee konden de betaalde ontwikkelaars betaald worden. Uitsluitend de donaties opgehaald via TDF waren daartoe niet toereikend. Ook de TDF zelf heeft overigens betaalde krachten in dienst. Als ene soort win-win konden met de extra inkomsten die betaalde ontwikkelaars ook actief blijven bijdragen aan het verbeteren van LibreOffcie en Collaora. Velen van hen zaten dan ook in het kernteam van TDF.
Er ontstond echter een principiële strijd toen één van de medeoprichters van de TDF, de Italiaanse ondernemer Italo Vignoli een harde lijn begon te trekken om LibreOffice volledig gratis te houden en openlijk afstand begon te nemen van Collabora. Dit terwijl de (betaalde) krachten van Collabora wel verantwoordelijk waren en zijn voor het overgrote deel van de ontwikkeling van de LibreOffice software.
Mediation tussen beide principieel van mening verschillende partijen (software gratis houden versus hoe blijf je voldoende de software ontwikkelen zonder betaalde krachten) werd o.a. door Cor ingebracht om de rijen weer te sluiten. Dit mocht echter niet baten. Onlangs leidde het tot een harde breuk die de media haalde. De directie van TDF, onder leiding van Vognoli verbande liefst 30 Collabora-ontwikkelaars en ontnam hen het TDF lidmaatschap. En de TDF besloot om zelf te gaan werken aan een gratis Online versie van LibreOffice. Iets waar Collabora op zijn beurt reeds miljoenen aan ontwikkelingskosten in heeft geïnvesteerd.
Michael Meeks is de CEO van Collabora en zelf net als Cor en Vignoli één van de oorspronkelijke oprichters van TDF. Destijds hadden ze alle drie niet kunnen bedenken welk geschil zich nu tot grote hoogte heeft doen escaleren. Uiteindelijk droevig voor allen natuurlijk.
En deels ook een zich herhalende geschiedenis. Want LibreOffice ontstond in 2010 als een afsplitsing uit OpenOffice.org na zorgen over commercialisering toen Oracle het Openoffice.org project overnam dat tot dan toe gefinancierd was door Sun Microsystems. De merknaam Openoffice was toen in bezit van Oracle. Zo ontstond LibreOffice vanuit de ook op dat moment opgerichte TDF. En de oprichters van de TDF botsen nu op hun beurt. Uiteindelijk is linksom of rechtsom altijd ene budget nodig om software volwaardig te kunnen blijven ontwikkelen. Waar dat budget vandaan moet komen en wie wat bepaalt is vooral de twist. OpenOffice.org is met name stil komen te liggen door een gebrek aan programmeurs. Wacht datzelfde lot nu ook LibreOffice in deze principe kwestie? Dat is dus nu de vraag.
Meeks wees de TDF er o.a. op dat het nu 7 van de 10 meest actieve LibreOfficeprogrammeurs de laan uit heeft gestuurd. En hij waarschuwde dat waar zijn programmeurs alleen al in 2025 bijna 50% van alle nieuwe basisfuncties van LibreOffice voor rekening namen ene stichting met een relatief klein budget (uit donaties) nooit een volledig kantoorpakket up-to-date kan houden zonder miljoenen investeringen van commerciële bedrijven.
Uiteindelijk is de clash geculmineerd in, helaas gebeurt het vaker in de opensource wereld- een harde afsplitsing. Meeske kondigde een nieuwe lichtere en snellere versie van Collabora Office voor de desktop aan. Deze is geheel gebaseerd op de Collabora Online versie. De bestaande desktop-versie (feitelijk LibreOffice met alle functionaliteiten, tegen betaling vergezeld van LTS en snellere bugfixes voor zakelijke gebruikers) heet daarom vanaf nu Collabora Office Classic.
En daarmee slaan we een bruggetje naar het volgende deel van dit artikel. Hoewel dit stukje historie daarvoor gerust overgeslagen kan worden geeft het wel de achtergrond voor het ontstaan van d actuele verschillende office-pakket versies van LibreOffice en Collabora Office.
Actuele ontwikkelingen in de laatste maanden
LibreOffice, uitgegeven en beheerd door The Document Foundation, biedt dus nog steeds zijn feature-rijke desktop office-applicatie, inmiddels is versie 26.2.3 (uitgebracht april 2026) de meest actuele. Hierin nu o.a. Markdown functionaliteit.
LibreOffice heeft dus plannen zijn eigen online versie (LibreOffice Online), welke niet actief doorontwikkeld werd, nu weer nieuw leven in te gaan blazen. In 2022 had TDF juist besloten dat project te staken. Dit besluit is door het nieuwe TDF bestuur in februari 2026 teruggedraaid. TDF wil hiermee een volledig gratis, door de community beheerde cloud versie van LibreOffice bouwen. LibreOffice Online is thans niet klaar voor gebruik en TDF moet eerst op zoek anar voldoende programmeurs om dit weer klaar voor gebruik te kunnen maken.
Collabora Office biedt vanaf nu drie smaken.
Collabora Online – de enige thans klaar-voor-gebruik cloud oplossing die ook met name door Collabora ontwikkeld is
Collabora Office – de nu voor de lokale desktop (en tablet of mobiele telefoon) beschikbaar gemaakte versie van Collabora Online
Collabora Office Classic – de eerder bestaande desktop-versie van LibreOffice met LTS (long-term support) en bugfix support voor betalende zakelijke gebruikers.
Drie vragen die vanuit dit actuele office-landschap naar voren komen zijn:
a) er is dus kennelijk een verschil tussen Collabora Office en Collabora Office Classic?
b) je kunt Collabora op de desktop gratis gebruiken als particuliere eindgebruiker, geldt dat ook voor de cloud-versie Collabora Online?
c) kies je als particuliere gebruiker voor de desktop voor LibreOffice of voor Collabora (en zo ja welke van de twee desktop-versies van Collabora?)
Het verschil tussen Collabora Office/Collabora Online en Collabora Office Classic.
Collabora Office Classic is -zowel onder de motorkap als qua look and feel- eigenlijk nog steeds hetzelfde als LibreOffice op de desktop. Het enige verschil is, als al aangegeven, dat de Collabora variant gericht is op zakelijke gebruikers. Tegen betaling krijgen deze long-term support (LTS) en worden hun verzoekjes voor aanpassingen versneld voor hen alleen in een op maat versie aangepast.
Collabora Online en de desktop versie daarvan die nu kortweg Collabora Office genoemd wordt zijn zowel onder de motorkap als qua look and feel wezenlijk anders dan standaard LibreOffcie. De nieuwe Collabora Office desktop versie brengt dus een offline versie van de cloudomgeviung naar de lokale desktop.
Hoewel in beide varianten er natuurlijk ruime mogelijkheden zijn om de look and feel naar persoonlijke smaak aan te passen zijn de belangrijkste visuele verschillen
-notebook/ribbon tabbladen moderne interface in Online versus klassieke menubalken met kleine icoontjes en vele uitklap-menuuutjes
-context-menu (on selection pop-up): als je in Collabora Online tekst selecteret verschijnt er automatisch een zwevend menu voor tekstopmaak (vetgedrukt e.d.)
-uitgebreide instellingen menu’s bij LibreOffice versus versimpelde opgeschoonde vensters voor opties en dialogen in Collabora Online
-visueel is merkbaar dat Collabora Online sneller is omdat de interface volledig losgekoppeld is van Java. Onderdelen die Java vereisen zijn zoals de database applicatie Base zijn visueel geheel weggelaten in Online.
-startscherm Collabora Online is iets meer minimalistisch dan in LibreOffice, wel met overzichtelijke rij sjablonen om uit te kiezen.
De Collabora Online variant is een light-versie van LibreOffice: sneller, iets meer intuïtief en gefocust op meest voorkomend dagelijks gebruik. Voor complexe spreadsheet berekeningen, het gebruik van de database applicatie en van de formule/wiskundige vergelijking editor Math ben je aangewezen op de klassieke LibreOffice desktop.
Wat betreft compatibiliteit met Microsoft formats doet de online versie het zowel in de cloud als op de desktop of mobiel (via Collabora) beter. Dit geldt ook voor de Collabora Office Classic versie in vergelijk met LibreOffice. Het volgt de ontwikkelingen sneller en (in tegenstelling tot bv Microsoft 365 !) zie je exact hetzelfde document in de desktop versie als in de cloud als je Collabora gebruikt.
Kortom: LibreOffice (en dus ook Collabora Office Classic) behoudt de traditionele desktop-vibe, terwijl Collabora Office Desktop eruitziet en aanvoelt als een moderne cloud-applicatie (zoals Google Docs of Word Online), maar dan volledig offline.
Collabora op de desktop of online gratis gebruiken als particuliere eindgebruiker?
De online versie van Collabora, is gratis te gebruiken als particulier. Maar alleen als je hem zelf host op ene eigen server en vervolgens -om het in de browser te kunnen gebruiken- koppelt aan een eigen opslag (bv ingebed in een Nextcloud of Owncloud omgeving). Daar krijg je verder geen ondersteuning bij.
Zowel Collabora Office als – Classic zijn voor particulieren gratis te gebruiken op de desktop, net als LibreOffice. Uiteraard krijg je in de gratis versie niet de LTS ondersteuning die betalende zakelijke gebruikers krijgen (deze betalen circa 20 euro per jaar per gebruiker).
Als particuliere gebruiker voor de desktop kiezen voor LibreOffice of voor Collabora?
(NB onderstaande alinea komt van de auteur van dit artikel, en is niet van Cor Nouws afkomstig)
Dat is een interessante afweging. Op dit moment geldt dat LibreOffice en Collabora Office Classic het meest complete pakket bieden, zeker voor intensieve berekeningen.
Tegelijkertijd is de in de tussentijd ontwikkelde Online versie van Collabora een interessant alternatief: het is sneller, heeft een modernere gebruikersinterface, vrijviel alle opties die de meeste mensen nodig hebben bij dagelijks office-pakket gebruik, maar niet zoveel (wellicht door de meeste van ons ongebruikte) opties als LibreOffice.
Doordat LibreOffice en Collabora Office in tegenstelling tot eerder nu na de organisatorische splitsing elk hun eigen weg gaan is het afwachten hoe beiden zich ontwikkelen. Kan LibreOffice zonder de betaalde krachten bijblijven en zich net zo goed blijven doorontwikkelen als Collabora? En geldt dat ook voor de nog te maken inhaalslag om met een LibreOffice Online variant te komen die klaar voor gebruik is? De tijd zal het uitwijzen.
Mocht LibreOffice een zelfde lot wachten als Openoffice.org eerder (dat hoeft niet te gebeuren, maar stel), dan kan het misschien verstandig zijn om ook al vast eens wat ervaring op te doen met Collabora. Enerzijds kun je dan ervaren of de online variant (ook offline op je desktop of mobiel) voor jou inderdaad sneller en intuïtiever werkt dan het klassieke LibreOffice pakket. Anderzijds ook als je voor bepaalde functionaliteiten aangewezen bent op het klassieke volledige LibreOffice pakket kun je dan dus in de gaten houden hoe snel LibreOffice zich verder ontwikkelt en hoe snel de vergelijkbare Collabora Office Classic variant zich doorontwikkelen zal.
Wat er ook gebeurt: het minder mooie in de open-source wereld is dat wegen soms splitsen, maar het mooie is en blijft dat er wat te kiezen valt.
